ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Συνάντηση Εταιρείας Συγγραφέων – Ελληνικού Ιδρύματος Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ)

***

Οι προτάσεις της Εταιρείας Συγγραφέων για τα δικαιώματα των δημιουργών, τη στήριξη των νέων συγγραφέων και την ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας

 

Σειρά συγκεκριμένων προτάσεων γύρω από δέκα θεματικούς άξονες, με στόχο τη βελτίωση της θέσης των δημιουργών στη χώρα μας και την ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας, παρουσίασαν στην προγραμματισμένη συνάντηση που είχαν οι εκπρόσωποι της Εταιρείας Συγγραφέων με τους εκπροσώπους του Ελληνικού Ιδρύματος Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ), την Τρίτη,  30 Σεπτεμβρίου στους χώρους του Ιδρύματος στη Φιλοθέη.  

Στη συνάντηση, που πραγματοποιήθηκε σε κλίμα θετικό και συνεργατικό, παρέστησαν εκ μέρους της Εταιρείας Συγγραφέων ο Πρόεδρος Κώστας Κατσουλάρης και η Γενική Γραμματέας Άννα Αφεντουλίδου και από το ΕΛΙΒΙΠ, ο Πρόεδρος Νίκος Μπακουνάκης και ο Αντιπρόεδρος Παναγιώτης Κάπος.

Η Εταιρεία Συγγραφέων, ο μείζων φορέας των συγγραφέων στην Ελλάδα, με 44 χρόνια δράσεων και διεκδικήσεων για πεζογράφους, ποιητές/τριες, θεατρικούς συγγραφείς, κριτικούς λογοτεχνίας και μεταφραστές/τριες, χαιρέτισε τη συγκρότηση ενός Φορέα για το Βιβλίο, έπειτα από δεκατρία χρόνια αισθητής απουσίας. Μετά την κατάργηση του ΕΚΕΒΙ, η ίδρυση Φορέα υπήρξε άλλωστε πάγιο αίτημα και διεκδίκηση της Εταιρείας Συγγραφέων.

Οι θεματικοί άξονες στους οποίους αφορούν οι προτάσεις της Εταιρείας Συγγραφέων είναι:

 

1. Τεχνητή Νοημοσύνη και τα δικαιώματα συγγραφέων και μεταφραστών
2. Ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στην εκπαίδευση 
3. Συγγραφικά δικαιώματα, αμοιβές δημιουργών 
4. Οικονομική στήριξη των νέων συγγραφέων
5. Σπίτια λογοτεχνίας (residencies) στην Ελλάδα
6. Λέσχες Ανάγνωσης
7. Μικρά βιβλιοπωλεία
8. Κρατικά βραβεία
9. Διεθνείς εκθέσεις
10. Φεστιβάλ Παιδικού και Νεανικού Βιβλίου

 

Ακολουθεί η αναλυτική περιγραφή και ανάπτυξη των προτάσεων.

 

1. ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ

Η Παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη (GenAI) εισέβαλε στην καθημερινότητά μας στα τέλη του 2022 με την ευρεία διαθεσιμότητα του ChatGPT, το οποίο έγινε η ταχύτερα αναπτυσσόμενη εφαρμογή στην ιστορία. Οι εφαρμογές GenAI έχοντας την ικανότητα να μιμούνται τις ανθρώπινες δεξιότητες για την παραγωγή κειμένων, εικόνων, βίντεο, μουσικής κ.λπ. έχουν αλλάξει τη ζωή μας, ενώ οι δυνατότητες προσαρμογής των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης φαίνονται απεριόριστες.

Για τους συγγραφείς αλλά και γενικότερα τους επαγγελματίες του χώρου του βιβλίου, αποτελεί μια περίπλοκη και ανησυχητική πρόκληση, και σύμφωνα με ευρωπαϊκές έρευνες, υπάρχει ένα ευρύ φάσμα απόψεων ανάμεσά τους. Ας μη λησμονούμε ότι σε αρκετές χώρες υπάρχουν ήδη δικαστικές διαμάχες που εξελίσσονται εκ παραλλήλου με συμφωνίες μεταξύ μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών και εκδοτών.

Το European Writers’ Council (EWC) [Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συγγραφέων] ζήτησε τη γνώμη της Εταιρείας Συγγραφέων της Ελλάδας σχετικά με το θέμα. [Θυμίζουμε πως το EWC είναι η μεγαλύτερη παγκοσμίως Ένωση συγγραφέων όλων των ειδών του γραπτού λόγου (βιβλία μυθοπλασίας, μη μυθοπλασίας, επιστημονικά, παιδικά κ.λπ.). Με 53 οργανισμούς και επαγγελματικές ενώσεις από 34 χώρες της ΕΕ, του ΕΟΧ και από περιοχές εκτός ΕΕ, η EWC εκπροσωπεί 250.000 συγγραφείς και μεταφραστές/τριες, που γράφουν και δημοσιεύουν συνολικά σε 37 γλώσσες. Το EWC είναι η κορυφαία ομοσπονδία στον κόσμο για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των συγγραφέων βιβλίων από το 1977. Η Εταιρεία Συγγραφέων είναι ενεργό μέλος του EWC από τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της.]

Ενόψει της Συνέλευσης του EWC που έγινε τον Μάιο 2025 στο Όσλο, αποφασίσαμε να συμβάλουμε στον κοινό ευρωπαϊκό προβληματισμό, με ένα ερωτηματολόγιο διερεύνησης των απόψεων των μελών μας σχετικά με την ΤΝ. Τα ευρήματα της έρευνάς μας δείχνουν πως οι Έλληνες συγγραφείς έχουν ελλιπή ενημέρωση, δεν γνωρίζουν τι ακριβώς συμβαίνει με την ΤΝ, ή τι πρόκειται να συμβεί, έχουν πολλές ερωτήσεις και ελάχιστη πληροφόρηση:

Οι συγγραφείς της Ελλάδας, όπως και άλλοι συνάδελφοί μας στην Ευρώπη, χρειαζόμαστε αξιόπιστη, έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωση, διαφάνεια σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται το έργο μας, αναγνώριση της προσφοράς μας και δίκαιη αποζημίωση. Η σχέση της τεχνητής νοημοσύνης και της ανθρώπινης δημιουργικότητας δεν είναι απαραίτητα ανταγωνιστική. Λέμε όμως ότι πρέπει να βασίζεται στη δικαιοσύνη και τον σεβασμό.

Ως Εταιρεία Συγγραφέων συντασσόμαστε με το EWC και άλλες εθνικές ενώσεις συγγραφέων και υποστηρίζουμε ότι πρέπει να διαφυλαχθούν τα πνευματικά δικαιώματα και πως η δυνατότητα αδειοδότησης εκ μέρους των συγγραφέων προσφέρει μια λύση, για να διασφαλιστεί ότι οι δημιουργοί αναγνωρίζονται και αποζημιώνονται δίκαια για τη χρήση του έργου τους σε εφαρμογές ΤΝ, με την προϋπόθεση ότι οι ίδιοι/ες θα έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν τι θα κάνουν.

Υποστηρίζουμε κι εμείς την Τριπλή Αρχή για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΑΔ): Άδεια – Αμοιβή – Διαφάνεια. [ART: authorisation – remuneration – transparency.] Το θεμέλιο κάθε καθεστώτος αδειοδότησης είναι η διαφάνεια. Οι συγγραφείς πρέπει να γνωρίζουν ποια έργα θα χρησιμοποιηθούν (και ποια ήδη χωρίς άδεια χρησιμοποιούνται), πού, πώς και από ποιον.

Προτάσεις

- Χρειάζονται άμεσες ρυθμίσεις στην εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία, ώστε να κατοχυρώνονται δίκαιες συμφωνίες για τους/τις συγγραφείς και άλλους/ες δημιουργούς των οποίων τα έργα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ανάπτυξης συστημάτων παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης.

- Σε συνεννόηση με τον εκδοτικό κόσμο πρέπει να πάμε προς ένα μοντέλο «σήμανσης» των βιβλίων στη δημιουργία των οποίων έχει γίνει χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης (υπάρχουν τέτοια λογισμικά). Η συζήτηση είναι δύσκολη και αρκετά τεχνική, αλλά πρέπει να μην αφεθεί αρρύθμιστη η κατάσταση. Συγγραφείς, εκδότες/τριες και ΕΛΙΒΙΠ πρέπει να εξετάσουμε το θέμα από κοινού και να δούμε τυχόν καλές πρακτικές που ακολουθούνται και αλλού.

- Δημιουργία μηχανισμού καταγγελιών ή ελέγχου χρήσης έργων από ΤΝ, αλλά και εργαστηρίων που να θέτουν τις βάσεις για δόκιμη, θεμιτή χρήση ΤΝ κατά τη δημιουργική γραφή.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ και ΤΝ

Ιδιαίτερη μνεία οφείλουμε να κάνουμε για τους/τις μεταφραστές/τριες συναδέλφους μας, που αντιμετωπίζουν ήδη τον ανταγωνισμό της ΤΝ και πρακτικές των εκδοτών που βλέπουμε να έχουν ήδη ξεκινήσει στο εξωτερικό, όπως είναι η προσπάθεια μετάλλαξης του/της μεταφραστή/τριας σε επιμελητή/τριας μεταφράσεων που έχουν ήδη γίνει από την ΤΝ. Η πρακτική αυτή έχει πολλαπλές συνέπειες, τόσο σε ό,τι αφορά τις αμοιβές, όσο και σε ό,τι αφορά τα δικαιώματα των μεταφραστών/τριών σε σχέση με τα βιβλία που μεταφράζουν. Φοβούμαστε, δε, όπως δείχνουν ήδη κάποιες πρώτες μελέτες, ότι και το αποτέλεσμα της δουλειάς τους θα είναι ποιοτικά κατώτερο, με σημαντικές συνέπειες για την ελληνική γλώσσα, τον πλούτο της, τη σαφήνειά της, τη δομή της.

Προτάσεις

- Σε συνεργασία με τις ενώσεις των μεταφραστών/τριών πρέπει να παρθούν μέτρα για την προστασία της δουλειάς τους. Όταν ένα βιβλίο υπογράφεται από μεταφραστή πρέπει να γνωρίζουμε αν αυτό είναι αποτέλεσμα της δουλειάς του ή αποτέλεσμα της ΤΝ με επιμέλεια από τον μεταφραστή που υπογράφει.

- Ο μεταφραστής πρέπει να διατηρεί πλήρως τα δικαιώματα για τα βιβλία που υπογράφει.

- Βιβλία που έχουν μεταφραστεί από ΤΝ πρέπει να διαθέτουν σχετική σήμανση και πάντως ρητή αναφορά σε αυτό το γεγονός.

 

2. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η υιοθέτηση της διδασκαλίας ολόκληρου λογοτεχνικού έργου στο Γυμνάσιο και το Λύκειο από το Υπουργείο Παιδείας (πρόταση που είχε γίνει από την Εταιρεία Συγγραφέων ήδη από το 2010), κρίνεται ως πολύ θετική, ωστόσο ο τρόπος που επελέγησαν τα βιβλία χωρίς διάλογο με τον συγγραφικό κόσμο προκάλεσε απογοήτευση.

Επιθυμούμε να συμμετάσχουμε σε διάλογο με όλους τους αρμόδιους φορείς, μια που οι συγγραφείς είναι οι δημιουργοί των έργων που χρησιμοποιούνται ως εκπαιδευτικό υλικό για την εκμάθηση της γλώσσας, για την ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας. Οι συγγραφείς μπορούν να συμβάλουν θετικά στη διαμόρφωση ενός δημιουργικού πλαισίου για την αναβάθμιση της γλωσσικής και λογοτεχνικής εκπαίδευσης της νέας γενιάς και την προώθηση της φιλαναγνωσίας.

Στο πλαίσιο της καλλιέργειας της φιλαναγνωσίας των μαθητών/τριών, κρίνουμε αναγκαίο οι συγγραφείς να γίνουμε συναναγνώστες, εμψυχωτές και διαμεσολαβητές, με τις αναγνωστικές δράσεις που θα μπορούμε να αναπτύσσουμε σε συνεργασία με τους/τις εκπαιδευτικούς των σχολείων και τους γονείς των παιδιών.

Σημαντικό είναι επίσης, τη σημερινή εποχή της ψηφιακότητας και της προσομοίωσης, ιδίως τα μικρότερα παιδιά να έρχονται σε επαφή με τους συγγραφείς ως φυσικά πρόσωπα και με τα βιβλία ως φυσικά αντικείμενα, να τα πιάνουν, να τα ξεφυλλίζουν, να μαθαίνουν πώς να διαλέγουν βιβλία σε ένα βιβλιοπωλείο ή μια βιβλιοθήκη. Γενικότερα, η ένταξη του λογοτεχνικού βιβλίου στη ζωή του σχολείου μαθαίνει στα παιδιά ότι η ανάγνωση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας. Επιμένουμε στη χρήση των έντυπων βιβλίων στην εκπαίδευση και πιστεύουμε, όπως έχουν δείξει μελέτες, ότι η υποκατάσταση των βιβλίων από ψηφιακά εργαλεία αποβαίνει αρνητική για την ανάπτυξη κριτικών ικανοτήτων και την καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας.

Προτάσεις

- Συγγραφείς στα σχολεία: Η υποβοηθούμενη (με εισιτήρια, ξενοδοχείο, per diem) αποστολή συγγραφέων στα σχολεία της ελληνικής επικράτειας, με μαζικό τρόπο και καλή χρηματοδότηση, μπορεί να αλλάξει σημαντικά το έργο που παράγεται στην πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η προηγούμενη εμπειρία του προγράμματος «Συγγραφείς στα σχολεία» από το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου είναι πολύ θετική και προτείνουμε να επαναληφθεί. Έχουμε προτάσεις για τη διαδικασία είτε γίνεται με φυσική παρουσία είτε και εξ αποστάσεως.

- Λέσχες Ανάγνωσης: Με τη συνεργασία του σχολείου και των γονέων, οι μαθητές/τριες μπορούν να συγκροτούν Λέσχες Ανάγνωσης, όπου θα βρίσκει έκφραση η ανάγνωση λογοτεχνικών βιβλίων και εκτός ωρολογίου προγράμματος από μαθητές/τριες, εκπαιδευτικούς ή και γονείς. Τα βιβλία που θα επιλέγονται μπορεί να έχουν σχέση θεματική με κάποιο μάθημα, την επικαιρότητα (σχολικές γιορτές, διάφορες επέτειοι, παγκόσμιες ημέρες), τη σύγχρονη ελληνική Ιστορία, τα δικαιώματα του παιδιού, την οικολογία, τη διαπολιτισμικότητα κ.λπ. Σημαντικό είναι τα βιβλία να επιλέγονται από τα ίδια τα παιδιά ή και σε συνεργασία μαζί τους.

- Δημιουργία βιβλιοθηκών σε όλα τα σχολεία με αντίστοιχη στελέχωσή τους ή ανάληψη της λειτουργίας τους από κάποιο μέλος της σχολικής κοινότητας.

 

3. ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, ΑΜΟΙΒΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝ

Στα χρόνια τη κρίσης οι συγγραφείς, και γενικότερα οι δημιουργοί στον χώρο του λόγου (μεταφραστές/τριες, επιμελητές/τριες), βρεθήκαμε σε εξαιρετικά δυσχερή θέση. Εργασίες που μέχρι τότε έδιναν τη δυνατότητα να βιοποριζόμαστε από τη δουλειά μας, όπως π.χ. η αμειβόμενη αρθρογραφία σε μεγάλες εφημερίδες, εξαφανίστηκαν από τον χάρτη και οι αμοιβές διεκόπησαν ή μειώθηκαν δραματικά. Επιπροσθέτως, πολλοί συγγραφείς βρέθηκαν στη θέση να μην εισπράττουν ούτε τα ισχνά δικαιώματα που δικαιούνται ως συγγραφικά δικαιώματα για τα βιβλία τους, με δικαιολογία την αδυναμία του εκδότη να ανταπεξέλθει στις υποχρεώσεις του. Τα δικαιώματα του συγγραφικού έργου ή και του έργου της μετάφρασης, χωρίς το οποίο δεν θα υπήρχαν βιβλία, θεωρήθηκαν η τελευταία υποχρέωση από τη μεριά των εκδοτών, εξαιτίας της μικρής διαπραγματευτικής μας ικανότητας.

Αυτή η κατάσταση είχε ως συνέπεια τη διαμόρφωση μιας κουλτούρας μη απονομής δικαιωμάτων από τους εκδοτικούς οίκους προς τους συγγραφείς, με τρόπους άλλοτε ρητούς και άλλοτε άρρητους. Ακόμη και σήμερα, που ο εκδοτικός κόσμος μοιάζει να έχει περάσει σε μια πιο ομαλή περίοδο (ο αριθμός των βιβλίων που εκδίδονται έτσι μαρτυρά), ο/η δημιουργός παραμένει ο τελευταίος και πιο αδύναμος κρίκος της αλυσίδας, όταν έρχεται η ώρα της εξόφλησης των δικαιωμάτων του. Η εικόνα για την κίνηση των βιβλίων που δίνεται από τους εκδότες είναι θολή και δυσκολεύει την παρακολούθηση των πωλήσεων από την πλευρά του συγγραφέα. Όταν προκύπτουν δικαιώματα, αυτά δίνονται με καθυστέρηση και, συνήθως, έπειτα από πολλές υπομνήσεις από τη μεριά του συγγραφέα.

Προτάσεις

- Καλούμε το ΕΛΙΒΙΠ να συνδράμει τους δημιουργούς και να μας βοηθήσει να κάνουμε, καταρχάς, ορατό το πρόβλημα (υπάρχει η τάση για αποσιώπηση), και να  σταθεί αρωγός στις διεκδικήσεις μας. Ο δημιουργός (συγγραφέας, μεταφραστής, επιμελητής) πρέπει να είναι ο πρώτος που αμείβεται, και η αμοιβή του πρέπει να βασίζεται σε καθαρές συμφωνίες, οι οποίες θα τηρούνται απαρέγκλιτα και θα συνοδεύονται από διαφάνεια για τα πωληθέντα αντίτυπα.

- Το ΕΛΙΒΙΠ πρέπει να στηρίξει τους/τις συγγραφείς ώστε να δημιουργηθεί μια κουλτούρα αμοιβών στη συμμετοχή τους στον δημόσιο λόγο (όταν δεν αφορά στενά το έργο τους). Δημόσια τηλεόραση, μεγάλα φεστιβάλ, πρέπει να αρχίσουν να αντιμετωπίζουν τους/τις συγγραφείς ως επαγγελματίες, παρέχοντας αμοιβή για την εμφάνισή τους. Το ίδιο ισχύει και για τα πάσης φύσεως Ιδρύματα.

 

4. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ

Οι νέοι/ες συγγραφείς χρειάζονται εμψύχωση μα κυρίως οικονομική βοήθεια για τα επόμενα βήματά τους. Η διεθνής εμπειρία δείχνει πως οι χώρες που ενίσχυσαν με βραβεία, υποτροφίες κ.λπ. τους συγγραφείς τους, απέκτησαν μια πιο δυναμική κι ενδιαφέρουσα παραγωγή έργων του λόγου, που αντανακλά και στην εικόνα της χώρας τους στο εξωτερικό. Ας δούμε το παράδειγμα της Ιρλανδίας, της Ισλανδίας, των σκανδιναβικών χωρών κ.ά. Η χώρα μας υπολείπεται πολύ σε αυτά τα εργαλεία. Η οικονομική στήριξη των νέων συγγραφέων περνά κυρίως μέσα από τα κρατικά βραβεία (άρα αφορά λίγους), δεν έχει εύρος και διάρκεια, ενώ συχνά τα ποσά που δίνονται είναι ανεπαρκή για να επιτρέψουν στους συγγραφείς να αφιερωθούν για ένα διάστημα στο έργο τους. Από τέτοια προγράμματα πρέπει να επωφελούνται, εκτός από τους/τις πολύ νέους/ες συγγραφείς (του ενός ή των δύο έργων) και συγγραφείς σε ωριμότερη φάση.

Προτάσεις

- Θεσμοθέτηση υποτροφιών για συγγραφή συγκεκριμένου έργου, για νέους/ες ή και μεγαλύτερους/ες σε ηλικία συγγραφείς, ενδεχομένως σε συνδυασμό με κάποιο από τα Ιδρύματα (Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, Ίδρυμα Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος κ.ά.). Η υποτροφία να δίνεται κατόπιν κατάθεσης φακέλου, από επιτροπή (η ΕΣ μπορεί να συνδράμει στη συγκρότηση μιας τέτοιας επιτροπής)

 

5. ΣΠΙΤΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ (residencies) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Είναι γνωστό σε όλους μας ότι στη χώρα μας υπάρχει πολύ μεγάλη έλλειψη από χώρους στους οποίους ο δημιουργός θα μπορούσε να απομονωθεί και να αφιερωθεί απερίσπαστος στο έργο του.

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει στην ιδιοκτησία της, ως κληροδότημα, το σπίτι του αείμνηστου ποιητή Γιάννη Κοντού στο χωριό Μεταξοχώρι, έξω από τη Λάρισα,  τον οποίο φιλοδοξεί σύντομα να μετατρέψει σε χώρο φιλοξενίας λογοτεχνών από τη χώρα μας και από άλλες χώρες, σε συνεργασία με τον Δήμο Αγιάς και το Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης.

Προτάσεις

- Ζητάμε από το ΕΛΙΒΙΠ να στηρίξει την Εταιρεία στην προσπάθειά της για τη δημιουργία ενός βιώσιμου Σπιτιού για φιλοξενία συγγραφέων στο Μεταξοχώρι, με τρόπους που μπορούμε να αναζητήσουμε από κοινού.

- Το ΕΛΙΒΙΠ να αναζητήσει τέτοιους χώρους, όπως ήταν το Σπίτι των Συγγραφέων της Πάρου ή και το Σπίτι των Μεταφραστών στη Ρόδο, και να στηρίξει τη βιώσιμη λειτουργία τους, για τη φιλοξενία Ελλήνων αλλά και αλλοδαπών δημιουργών. Γενικότερος στόχος: Δημιουργία ενός εθνικού δικτύου με σπίτια φιλοξενίας δημιουργών (residencies), με σταθερή χρηματοδότηση, και σύνδεση με διεθνή δίκτυα (λ.χ. ICORN, UNESCO Cities of Literature).

- Να αναζητηθούν δυνατότητες για φιλοξενία δημιουργών σε χώρους όπως startup hubs, επιστημονικά ινστιτούτα. Ο στόχος εδώ είναι η εμβάθυνση της διασταύρωσης επιστήμης και λογοτεχνίας.

 

6. ΛΕΣΧΕΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ

Οι Λέσχες Ανάγνωσης, μια διεθνής πρακτική με ευεργετικές συνέπειες στη δημιουργία κοινοτήτων εντατικών αναγνωστών, υπήρξε μια από τις επιτυχημένες δράσεις του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου. Στις μέρες μας οι Λέσχες Ανάγνωσης έχουν αναπτυχθεί και διασπαρεί πέρα από κάθε προσδοκία, σε πολλές πόλεις της χώρας, ενώ ο αριθμός τους παραμένει, εν πολλοίς, άγνωστος, αν και έχουν γίνει απόπειρες καταγραφής τους. Η Εταιρεία Συγγραφέων διαθέτει τη δική της Λέσχη Ανάγνωσης, αλλά στηρίζει με κάθε τρόπο όλες τις λέσχες, όπου κι αν βρίσκονται, όποιο είδος βιβλίων κι αν επιλέγουν να διαβάζουν.

Προτάσεις

- Το ΕΛΙΒΙΠ θα ήταν χρήσιμο να χαρτογραφήσει πλήρως τις υπάρχουσες Λέσχες.

- Να ενθαρρύνει τη δημιουργία νέων λεσχών ανάγνωσης, παρέχοντας κίνητρα, προσφέροντας τεχνογνωσία.

- Η ΔΕΒΘ είναι μια ευκαιρία συνάντησης των ανθρώπων που συντονίζουν Λέσχες Ανάγνωσης με σκοπό τη δημιουργία ενεργού δικτύου.

- Θα μπορούσε να δημιουργηθεί κάποιο Βραβείο των Λεσχών Ανάγνωσης, με τη βοήθεια και τη στήριξη του ΕΛΙΒΙΠ.

- Να ενισχυθεί η δημιουργία και λειτουργία Λεσχών Ανάγνωσης σε ευαίσθητους κοινωνικά χώρους: Φυλακές, ιδρύματα αγωγής ανηλίκων, ενώσεις σωμάτων ασφαλείας, νοσοκομεία, δομές φιλοξενίας προσφύγων κ.ά.

 

7. ΜΙΚΡΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

Τα μικρά βιβλιοπωλεία συμβάλλουν σημαντικά στη ζωτικότητα του κέντρου των πόλεων, αλλά και των συνοικιών. Φιλοξενούν εκδηλώσεις και συζητήσεις, οι βιβλιοπώλες τους υποστηρίζουν τους αναγνώστες στις επιλογές τους, το καθένα έχει τη δική του αισθητική φυσιογνωμία, γίνονται κόμβοι συσπείρωσης συγγραφέων και αναγνωστών. Γίνονται οάσεις πνευματικής ζωής εντός των εμπορικών δρόμων.

Με λίγα λόγια, τα βιβλιοπωλεία καλύπτουν πολλά επίπεδα αναγκών, δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως συνηθισμένες εμπορικές επιχειρήσεις. Στις μέρες μας, με το οξυμένο φαινόμενο του υπερτουρισμού να επελαύνει στις σύγχρονες πόλεις, η ανάγκη διατήρησης χώρων συνύπαρξης και πολιτισμού, ακόμη και στους πιο εμπορικούς δρόμους, είναι επιτακτική. Είναι καθήκον της πολιτείας να διαφυλάσσει τη βιωσιμότητα και τους όρους λειτουργίας τους.

Προτάσεις

- Προτείνουμε τη δημιουργία ενός Μητρώου μικρών βιβλιοπωλείων (όπως το Μητρώο των πολιτιστικών φορέων του ΥΠΠΟ), μέσα από μια διαδικασία πιστοποίησης: τα εγγεγραμμένα βιβλιοπωλεία, τα οποία θα πρέπει να πληρούν κάποιες προϋποθέσεις (π.χ. να είναι κυρίως βιβλιοπωλεία και δευτερευόντως χαρτοπωλεία ή καφέ) να απολαμβάνουν πλεονεκτήματα, όπως: απαλλαγή από τα δημοτικά τέλη, μείωση φόρων, δυνατότητα να επωφελούνται από προγράμματα χρηματοδότησης για την αναβάθμιση του εξοπλισμού τους και την εκπαίδευση του προσωπικού τους, επιδότηση θέσεων εργασίας κατά προτεραιότητα μέσω σχετικών προγραμμάτων κ.λπ.

- Προτείνουμε τη δημιουργία ενός Βραβείου των μικρών βιβλιοπωλείων, με χρηματικό ποσό που θα προσφέρεται από το ΕΛΙΒΙΠ (ή τον ΟΣΔΕΛ, αυτό μπορεί να διερευνηθεί).

 

8. ΚΡΑΤΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ

Τα Κρατικά Βραβεία είναι βραβεία μεγάλης συμβολικής σημασίας για τον χώρο του βιβλίου. Μια αναδρομή στην ιστορία τους, στις επιλογές τους, μας δίνει μια εικόνα της ελληνικής λογοτεχνίας μέσα στις δεκαετίες, και βοηθά στη διαμόρφωση ενός Κανόνα των βασικών έργων, που μπορούν να χρησιμεύσουν ως πυξίδα για μελετητές και αναγνώστες (και για Λέσχες Ανάγνωσης).

Προτάσεις

- Είναι κρίσιμο να υπάρξει σημαντική αναβάθμιση στην αμοιβή των επιτροπών, ώστε αυτή να αντιστοιχεί στις μεγάλες απαιτήσεις της συμμετοχής σε αυτές.

- Η επιλογή των μελών που συγκροτούν τις επιτροπές πρέπει να αιτιολογείται από αντικειμενικά ποιοτικά κριτήρια (βραβεύσεις, έργο, κριτική αποτίμηση κ.λπ.), να χαρακτηρίζεται από διαφάνεια και να μην βασίζεται απλώς στη διαθεσιμότητα ή σε άλλα, εντελώς υποκειμενικά, κριτήρια. Το κύρος των βραβείων και το κύρος των επιτροπών είναι αξεχώριστα μεταξύ τους.

 

9. ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ

Γνωρίζουμε ότι για την ώρα το ΕΛΙΒΙΠ δεν συμμετέχει ενεργά στην οργάνωση της παρουσίας της χώρας μας στις διεθνείς εκθέσεις βιβλίων. Οι Διεθνείς εκθέσεις είναι μοχλός ενίσχυσης των μεταφράσεων Ελλήνων συγγραφέων στο εξωτερικό και αξίζουν μεγαλύτερης προσοχής και μεγαλύτερης επένδυσης. Όσο δεν υπήρχε Φορέας για το βιβλίο, η ανάληψη αυτού του ρόλου από τη Διεύθυνση Γραμμάτων ήταν λογική και αναπόφευκτη. Ίσως έχει έρθει η ώρα για μια νέα αρχή.

Προτάσεις

- Στην Εταιρεία Συγγραφέων πιστεύουμε ότι το σύνθετο και σημαντικό έργο της παρουσίας της Ελλάδας στις διεθνείς εκθέσεις βιβλίου και σε φεστιβάλ βιβλίου πρέπει να αποτελέσει μέρος των σκοπών και δράσεων του ΕΛΙΒΙΠ.

- Η ΕΣ διαθέτει αντεπιστέλλοντα μέλη σε πολλές χώρες της Ευρώπης, τα οποία μπορούν να συνδράμουν σε εκδηλώσεις και σε τυχόν προσπάθειες προώθησης Ελλήνων συγγραφέων.

 

10. ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΠΑΙΔΙΚΟΥ και ΕΦΗΒΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η εμπειρία από τα χρόνια που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα φεστιβάλ παιδικού βιβλίου, στο πρότυπο της ΔΕΒΘ και όχι των Φεστιβάλ βιβλίου με πωλήσεις κ.λπ, είναι πολύ θετική. Η ένταξη του παιδικού βιβλίου ως παράρτημα μέσα στη ΔΕΒΘ δεν αρκεί, και ίσως αποπροσανατολίζει την έκθεση.

Η συνάντηση των συγγραφέων και των εικονογράφων με τα παιδιά, με έναν μαζικό και συγκεντρωμένο τρόπο, θα είναι ευεργετική για την ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας, ειδικά για τα μικρά και τα πολύ μικρά παιδιά.

Προτάσεις

Πραγματοποίηση στην Αθήνα ετήσιου Φεστιβάλ παιδικού κι εφηβικού βιβλίου, σε κλειστό χώρο, με εκδηλώσεις, συμμετοχή σχολείων, εκπαιδευτικών, συγγραφέων και εικονογράφων, συλλόγων γονέων και κηδεμόνων. Θα είναι πιστεύουμε ένα εξαιρετικά επιτυχημένο γεγονός.