ΣΑΜΑΡΑ ΖΩΗ


ΣΑΜΑΡΑ ΖΩΗ

Ομότιμη Καθηγήτρια της Θεωρίας της Λογοτεχνίας και του Θεάτρου στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, η Ζωή Σαμαρά γεννήθηκε στην Κάρπαθο. Σπούδασε και δίδαξε στο Πανεπιστήμιο Columbia. Εκπόνησε τη διδακτορική της διατριβή υπό την εποπτεία του σπουδαίου θεωρητικού της λογοτεχνίας Michael Riffaterre. Έχει διδάξει σε πολλά πανεπιστήμια της Ελλάδας και του εξωτερικού, καθώς και στη Δραματική Σχολή του ΚΘΒΕ.

Εκτός από θεωρητικάσυγγράμματα στην ελληνική, γαλλική και αγγλική, μελέτες σε επιστημονικάπεριοδικά της Ελλάδας και του εξωτερικού, γράφει ποίηση, δοκίμιο και κριτικήβιβλίου. Έχει μεταφράσει ποίηση και θέατρο. Για το επιστημονικό της έργο έχει βραβευτεί επανειλημμένως, από γαλλικά και ελληνικά ιδρύματα και τους Προέδρουςτης Γαλλικής Δημοκρατίας Chirac και Mitterrand.

Είναι Επίτιμη Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών, επίτιμο μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, τακτικό μέλος του Κύκλου Ποιητών. Διετέλεσε Πρόεδρος της Εταιρίας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης (2013-2016). Ίδρυσε και συνδιευθύνει το λογοτεχνικό περιοδικό Θευθ, οι δύο όψεις της γραφής. Οι εκδόσεις Champion (Παρίσι-Γενεύη) κυκλοφόρησαν το 2005 συλλογικό τόμο προς τιμήν της, με τον τίτλο Le verbe et la scène. Travaux sur la littérature et le théâtre en l’honneur de Zoé Samara.

 Πληροφορίες: 
Όνομα:  Ζωή
Επίθετο:  Σαμαρά
Εργογραφία: 
  • 1970    The Comic Element of Montaigne’s Style, εκδ. Nizet
  • 1977    Νικηφόρος Βρεττάκος, L’Enfant du Taygète, εκδ. Caractères
  • 1978    Νικηφόρος Βρεττάκος, Ode au Soleil, εκδ. Caractères
  • 1983    Le Règne de Cronos dans la littérature française du XVIe siècle, εκδ. Nizet
  • 1987    Προοπτικές του Κειμένου, εκδ. Κώδικας
  • 1991    Για την Μαρία, εκδ. Κώδικας
  • 1992    «Montaigne», Διαβάζω
  • 1993    «Θέατρο και διαλογικότητα», Σύγκριση
  • 1994    Ημέρες αβροχίας, εκδ. Τα τραμάκια
  • 1995    Montaigne. Espace Voyage Écriture, εκδ. Champion
  • 1995, 2001      Marivaux, Το Νησί των Σκλάβων, U.S.P.
  • 1996 «Approches bachelardiennes des œuvres littéraires», Œuvres et Critiques
  • 1996    Marivaux, Το Παιχνίδι του Έρωτα και της Τύχης, U.S.P.
  • 1996    Υπόκριση Θεατρικού Λόγου, U.S.P.
  • 1997    Φωνή από την άλλη ακρογιαλιά. Μίλτος Σαχτούρης, εκδ. Ερμής
  • 1997    Το πέρασμα της Ευρυδίκης, εκδ. Νέα Πορεία
  • 2002    Τα άδυτα του σημείου, εκδ. Ελληνικά Γράμματα
  • 2003    Ο κατοπτρισμός του άλλου κειμένου, U.S.P.
  • 2008    «Μίλτος Σαχτούρης», Οδός Πανός
  • 2008    «Μαρία Λαμπαδαρίδου-Πόθου», Θέματα Λογοτεχνίας
  • 2009    Το βλέμμα του συγγραφέα. Πώς να γράφεις (ή πώς να μη γράφεις) θεατρικά έργα, U.S.P.
  • 2010    Marivaux, Ο Θρίαμβος του Έρωτα, U.S.P.
  • 2011, 2016      Jean-Paul Sartre, Κεκλεισμένων των θυρών, U.S.P.
  • 2012    Και είναι πολύ μακριά η Δύση, εκδ. Γκοβόστη
  • 2015    Είδα τις λέξεις να χορεύουν, εκδ. Γκοβόστη
  • 2015    Το μυστικό του τετραδίου / Le secret du calepin, εκδ. Ρώμη
  • 2015    Θευθ. Οι δύο όψεις της γραφής, τχ. 1
  • 2016    Le langage des dieux, εκδ. Ρώμη
  • 2016    Μάρκος Μέσκος, Θέματα Λογοτεχνίας
  • 2018    Πριν ακόμη γεννηθείς, εκδ. Γκοβόστη
  • 2018    Jean Giraudoux, Η γοητεία της αποτυχίας, U.S.P.
  • 2019    Εν ξένη γη, εκδ. Ρώμη
  • 2021    Γυνή Πολύτροπος. Νέες περιπέτειες, εκδ. ΣΠΕΚ, e-book.
  • Εθνική Ανοιχτή Βιβλιοθήκη – Τράπεζα Έργων Λόγου του Κράτους
  • 2022    Παρασκήνια στην κορυφή του Ολύμπου, μονόπρακτο, U.S.P.
  • 2023    Πεζοπορία στα δάση του ποιητικού λόγου, Ρώμη
  • 2024    Jean Giraudoux, Ιντερμέτζο, University Studio Press

 

 

Μελέτες

  • The Comic Element of Montaigne’ s Style, Παρίσι, Nizet, 1970.
  • Le Règne de Cronos dans la littérature française du XVIe siècle, Παρίσι, Nizet, 1983.
  • Προοπτικές του Κειμένου, Θεσσαλονίκη, Κώδικας, 1987.
  • Τα άδυτα του σημείου, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2002. Βραβείο από την Ένωση Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών.
  • Ο κατοπτρισμός του άλλου κειμένου (Le discours spéculaire ou Méduse revisitée), Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 2003.
  • Το βλέμμα του συγγραφέα. Πώς να γράφεις (ή πώς να μη γράφεις) θεατρικά έργα, Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 2009.
  • Le langage des dieux, Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Ρώμη, 2016.
  • Γυνή πολύτροπος, εκδ. ΣΠΕΚ, e-book, 2021.

 

Διεύθυνση τόμων και αφιερωμάτων

  • « Montaigne », Διαβάζω, 302 (1992).
  •  «Θέατρο και διαλογικότητα», Σύγκριση 5 (1993).
  • Montaigne : Espace Voyage Écriture, Παρίσι, Champion, 1995.
  • « Approches bachelardiennes des oeuvres littéraires », Oeuvres et Critiques, XXI, 2 (1996) (Tübingen).
  • «Μίλτος Σαχτούρης», Οδός Πανός 141 (2008).
  • «Μαρία Λαμπαδαρίδου-Πόθου», Θέματα Λογοτεχνίας 39 (2008).
  • «Μάρκος Μέσκος», Θέματα Λογοτεχνίας 55 (2016)

 

Μεταφράσεις

  • Νικηφόρος Βρεττάκος, LEnfant du Taygète, επιλογή, μετάφραση και παρουσίαση ποιημάτων, Παρίσι, Éditions Caractères, 1977.
  • Νικηφόρος Βρεττάκος, Ode au Soleil, Παρίσι, Éditions Caractères, 1978.
  • Marivaux, Το Νησί των Σκλάβων, Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 1995. Β΄ έκδοση 2001. Παίχτηκε από τους φοιτητές του Τμήματος Θεάτρου του Α.Π.Θ. στις 11 Μαρτίου 1996· σε όλη την Ελλάδα από το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Καβάλας, σε σκηνοθεσία Νίκου Σακαλίδη, το καλοκαίρι του 1996· στην Αθήνα από τη Θεατρική Ομάδα Σμίλη, σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού, το 1998· στη Θεσσαλονίκη από το Θέατρο Τέχνης Ακτίς Αελίου, σε σκηνοθεσία Θωμά Βελισσάρη, το 2001.
  • Marivaux, Το Παιγνίδι του Έρωτα και της Τύχης, Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 1996.
  • Marivaux, Ο Θρίαμβος του Έρωτα, Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 2010. (Παίχτηκε στη Θεσσαλονίκη από το Θέατρο Τέχνης Ακτίς Αελίου, σε σκηνοθεσία Νίκου Σακαλίδη.)
  • Jean-Paul Sartre, Κεκλεισμένων των θυρών, Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 2011 (17 Μαΐου). (Παίχτηκε στο Θέατρο Τέχνης Ακτίς Αελίου στην άνοιξη του 2009. Σκηνοθεσία: Θεανώ Αμοιρίδου)
  • Jean Giraudoux, Η γοητεία της αποτυχίας, Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 2018.
  • Jean Giraudoux, Ιντερμέτζο, University Studio Press, 2024

 

Θεατρικό δοκίμιο (θεωρία του θεάτρου με θεατρικό λόγο)

Υπόκριση θεατρικού λόγου, Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 1996.

 

Ανθολογία

Φωνή από την άλλη ακρογιαλιά. Μίλτος Σαχτούρης, Αθήνα, Ερμής / Ο

ανθολόγος Ερμής, 1997.

 

Θεατρικό μονόπρακτο

Παρασκήνια στην κορυφή του Ολύμπου, U.S.P., 2022.

 

Ποίηση:

Για την Μαρία, Θεσσαλονίκη, Κώδικας, 1991.

Ημέρες αβροχίας, Θεσσαλονίκη, Τα τραμάκια, 1994.

Το πέρασμα της Ευρυδίκης, Θεσσαλονίκη, Νέα Πορεία, 1997.

Λεξίδια ή Τα λόγια περίσσεψαν (εκτενές ποίημα), Θεσσαλονίκη, Νέα Πορεία, 2006.

Και είναι πολύ μακριά η Δύση, Αθήνα, Γκοβόστης, 2012 (21 Μαρτίου).

Είδα τις λέξεις να χορεύουν, Αθήνα, Γκοβόστης, 2015

Το μυστικό του τετραδίου / Le secret du calepin, Θεσσαλονίκη, Ρώμη, Σεπτέμβριος 2015 

Εν ξένη γη, εκδ. Ρώμη

 

Παραμύθι:

Πριν ακόμη γεννηθείς, εκδ. Γκοβόστη, 2017

 

Περιοδικό:

Θευθ. Οι δύο όψεις της γραφής 2015-

 


Διεύθυνση: 

Βασιλικού 10
54636 Θεσσαλονίκη
τηλ. 2310 212418


Έτος γέννησης:  1935
Τόπος γέννησης:  Κάρπαθος
Τίτλος αποσπάσματος:  Αλληγορία της αποδόμησης
Κείμενο αποσπάσματος: 

Όταν ο πεζογράφος –Mark Twain, Εγώ– δίνει συνέντευξη στο δημοσιογράφο –
Samuel Clemens, ο Άλλος:

S.C. Έχετε αδέλφια;
M.T. Έχω έναν αδελφό. Τον Bill. Ο καημένος ο Bill!
S.C. Έχει πεθάνει;
M.T. Αυτό δεν μπορέσαμε ποτέ να το εξακριβώσουμε. Βλέπετε ο Bill κι εγώ
ήμασταν δίδυμοι. Μια μέρα, ενώ η τροφός μάς έπλενε και τους δύο μαζί στην ίδια
μπανιέρα, ο ένας πνίγηκε. Καθώς μοιάζαμε σαν δυο σταγόνες νερό,
δεν μπόρεσε ποτέ να διαπιστωθεί η ταυτότητά του.

 

Η ομιλία –η επικοινωνία-παρουσία– καταπιέζει το δέκτη του μηνύματος, του
επιβάλλει μια συγκεκριμένη «ανάγνωση», θα σχολίαζε ο Derrida. Αυτός που θέτει
τα ερωτήματα σε συνέντευξη είναι ο ισχυρός. Ωστόσο, εδώ, μια περιπαικτική φωνή
τον εκθρονίζει. Το υποκείμενο του διαλόγου αλλάζει ρόλο. Διασπάται. Υποδύεται
τον άγνωστο Άλλο, απόντα από το διάλογο, και το ακόμη πιο άγνωστο Εγώ,
κυρίαρχο του διαλόγου.
Η τέλεια ομοιότητα με τον Άλλο οδηγεί α) στην απέλαση του Υποκειμένου
(το υπό-κείμενο εγκαταλείπει τα σύνορα του σώματός του) και β) στην απ-
αλλοτρίωσή του (την ακούσια εκδίωξη από τα κτήματά του). Το υποκείμενο ρωτά:
«Είμαι ο Bill;» «Είμαι εγώ;» Στη διαδικασία της μεταμόρφωσης του εγώ σε εσύ,
χάνεται η ταυτότητα του υπό-κειμένου.
Η γλώσσα είναι ο Άλλος που καταλαμβάνει το σώμα μας. Η γλώσσα όμως
είναι μια άβυσσος. Παράδειγμα αυτό το κείμενο: έχω, ο αδελφός ζει και είναι ο
ίδιος ο ομιλών. Ίδια μπανιέρα: δύο διαφορετικές μπανιέρες-σώματα θα έδιναν την
απάντηση στο «ποιος είμαι;» Από τη στιγμή που θέτεις αυτό το ερώτημα κολυμπάς
μέσα στο πέλαγο-άβυσσος.
Όταν ο Άλλος «πνίγεται», η ταυτότητα του υπό-κειμένου αμφισβητείται από
όλους γύρω του. Το υποκείμενο εκτοπίζει το δημοσιογράφο, ο Άλλος-γλώσσα εκτοπίζει το υποκείμενο.

Το ερώτημα παραμένει: Ποιος μπορεί να βοηθήσει τη γλώσσα να δώσει ταυτότητα στο υποκείμενο;

(Περί ου, 19-3-22)


Διακρίσεις: 

Υποτροφίες του Πανεπιστημίου Columbia


ΦΒΚ: χρυσό βραβείο αριστούχων για το πτυχίο Bachelor of Science (1959)


Αργυρό μετάλλιο από το Δήμαρχο του Παρισιού (1987)


Τιμητικό παράσημο του Εθνικού Τάγματος της Αξίας (Officier de l’Ordre National
du Mérite) από τον Πρόεδρο της Γαλλικής Δημοκρατίας (1988)


Διεθνές βραβείο Montaigne για τα 400 χρόνια από το θάνατο του φιλοσόφου
(1992) από τη Société Internationale des Amis de Montaigne που
εδρεύει στο Παρίσι

Βραβείο από την Ένωση Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών για το
βιβλίο Τα άδυτα του σημείου (2002). Το ίδιο βιβλίο ήταν υποψήφιο (short
list) για Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου.


Έμβλημα του Δήμου Καρπάθου από το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου (26
Μαρτίου 2006).


Επίτιμο μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων (Αθήνα, 2-4-2006).


Επίτιμη Διδάκτωρ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (3-6
-2009)


Πρόεδρος της Εταιρίας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης (2013-2016)


Ήταν επίσημη προσκεκλημένη του Υπουργείου Εξωτερικών της Γαλλίας το Μάιο
του 1992 στο Παρίσι για τα 400 χρόνια από το θάνατο του Montaigne.
Βραβείο Ανθρωπισμού από το Σύνδεσμο Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου (18
Δεκεμβρίου 2020)


Αναφέρεται σε διεθνή Who’s Who.


Δημοσιεύσεις της αναφέρονται στην Encyclopaedia Universalis στο λήμμα
«Montaigne».


E-mail:  zsamara17@gmail.com