AYENSA PRAT EUSEBI


AYENSA PRAT EUSEBI

Ο Εουζέμπι Αγιένσα Πρατ  είναι ελληνιστής, μεταφραστής και πανεπιστημιακός. Είναι πτυχιούχος Κλασικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης (1989), με ειδίκευση στα αρχαία ελληνικά, και διδάκτωρ Ρομανικής Φιλολογίας του ιδίου Πανεπιστημίου (1996). Ως μεταπτυχιακός φοιτητής, φιλοξενήθηκε για ερευνητικούς σκοπούς από τα Πανεπιστήμια Κρήτης, Αθηνών και Κύπρου, καθώς και το Κέντρο Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών και το Εργαστήριο Λαογραφίας του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Έως το Σεπτέμβριο του 2007 διέμενε στο Riumors (Ζιρόνα) και εργαζόταν ως καθηγητής κλασικών γλωσσών στο Ινστιτούτο Ramón Muntaner του Φιγκέρας. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της περιόδου 1996-2007 διετέλεσε αναπληρωτής καθηγητής αρχαίων και νέων ελληνικών του Πανεπιστημίου της Ζιρόνα.

Έχει συμμετάσχει σε ποικίλες συλλογικές εκδόσεις, μεταξύ των οποίων αξίζει να αναφέρουμε μια συλλογή μελετημάτων που εκδόθηκε το 2005 από το CSIC (Ανώτατο Συμβούλιο Επιστημονικών Ερευνών, Μαδρίτη), με αφορμή τα 550 χρόνια από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Σε αυτήν περιλαμβάνεται η εργασία του «Πάλι δική σας είναι: Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης και η ανάμνησή της στην ελληνική λαϊκή παράδοση». Ακόμη, έχει δημοσιεύσει πάνω από εβδομήντα άρθρα σε ελληνικές και ισπανικές εφημερίδες και περιοδικά, μεταξύ των οποίων και στα ακόλουθα έντυπα: Erytheia (διατελεί μέλος του γνωμοδοτικού του συμβουλίου), Hispania Sacra, Boletín de la Real Academia de Buenas Letras de Barcelona, Revista de Girona, l’Avenç, Randa, Serra d’Or, Auriga, El Contemporani, El Punt, Greek Letters, Επετηρίδα Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου, Υπάτη, Φωκικά Χρονικά, κτλ. Έχει λάβει μέρος σε πλήθος εθνικών και διεθνών επιστημονικών προγραμμάτων, έχει δώσει πάνω από εξήντα διαλέξεις και έχει συμμετάσχει σε περισσότερα από τριάντα συνέδρια που πραγματοποιήθηκαν στην Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ελλάδα, στο πλαίσιο των οποίων έχει παρουσιάσει ανακοινώσεις και εισηγήσεις πάνω σε θέματα που αφορούν τόσο τo μεσαιωνικό όσο και το νεώτερο ελληνικό πολιτισμό και την αντίστοιχη γραμματεία.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών συνεγάστηκε στενά με το Ινστιτούτο Cervantes της Αθήνας (που διεύθυνε από το 2007 έως το 2012), δίνοντας μια διάλεξη πάνω στον απόηχο που άφησε στην ελληνική λαογραφική παράδοση η καταλανική παρουσία στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του 14ου αιώνα (2005), επιμελούμενος την έκθεση με θέμα τον καταλανό ελληνιστή Αντόνι Ρουμπιό ι Λιούκ (2006) και συμμετέχοντας στο στρογγυλό τραπέζι και στην έκθεση φωτογραφίας με θέμα τον καστιλλιάνο επικό ήρωα Ροδρίγο Δίαθ δε Βιβάρ (γνωστό ως Ελ Σιδ), υπό τον τίτλο Οι δρόμοι της μεσαιωνικής επικής ποίησης: Ο Σιδ και ο Διγενής (2007). Έχει επιμεληθεί, επίσης, την περιοδεύουσα έκθεση Ο κόσμος της επικής παράδοσης: από το Διγενή στο Θιδ, η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος ACRINET και παρουσιάστηκε στη Βαρκελώνη (Real Academia de Buenas Letras de Barcelona / Βασιλική Ακαδημία Καλών Γραμμάτων της Βαρκελώνης και Universidad Autónoma de Barcelona / Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης), στη Ζιρόνα (Ιστορικό Αρχείο) και στη Σαραγόσα (Σχολή Φιλολογίας του Πανεπιστημίου της Σαραγόσα), κατά τη διάρκεια των ετών 2004-2006.

 Πληροφορίες: 
Όνομα:  EUSEBI
Επίθετο:  AYENSA PRAT
Εργογραφία: 

Επιμελετήθηκε, για λογαριασμό του Ινστιτούτου Καταλανικών Σπουδών, την τετράτομη έκδοση της ελληνικής αλληλογραφίας του Καταλανού ιστορικού, φιλολόγου και διπλωμάτη Αντόνι Ρουμπιό ι Λιουκ (2006-2012). Έχει επιμεληθεί, επίσης, την έκδοση της ιστορικής μονογραφίας του τελευταίου με θέμα τους Καταλανούς στην Ελλάδα και τίτλο Η παρουσία των Καταλανών στη λαϊκή, ιστορική και λογοτεχνική παράδοση της Ελλάδας (El record dels catalans en la tradició popular, històrica i literària de Grècia, Βαρκελώνη 2001). Είναι συγγραφέας ενός βιβλίου πάνω στην ελληνική ηρωική παράδοση ανά τους αιώνες, από τα βυζαντινά ακριτικά τραγούδια ως τους σύγχρονους ποιητές, με τίτλο Από τον ακρίτα στον πατριώτη: Τα Δεκαοχτώ Λιανοτράγουδα της Πικρής Πατρίδας του Γιάννη Ρίτσου (De l’acrita al patriota: Les Divuit cançons de la pàtria amarga de Iannis Ritsos, Βαρκελώνη 2003). Στο πεδίο της καταλανικής λογοτεχνίας, έχει επιμεληθεί τον πρώτο τόμο των Απάντων της συγγραφέως Maria Àngels Anglada (Βαρκελώνη 2001), και τώρα ετοιμάζει την έκδοση των Άπαντων του Καταλανού ποιητή Josep Sebastià Pons.

 Έχει μεταφράσει στα καταλανικά μια ανθολογία ελληνικών δημοτικών τραγουδιών με τίτλο Ελληνικές παραλογές (Balades gregues, Λέριδα 1999), της οποίας η καστιλιάνικη απόδοση περιλαμβάνει εκτενή εισαγωγή και σχόλια, και εκδόθηκε από το Ανώτατο Συμβούλιο Επιστημονικών Ερευνών στη σειρά «Nueva Roma», υπό τον τίτλο Ελληνική δημώδης ποίηση: μια θεματική, μορφική και συγκριτική μελέτη (Baladas griegas: estudio temático, formal y comparativo, Μαδρίτη 2000). Έχει μεταφράσει, επίσης, στην καταλανική γλώσσα το Χρονικό μιας πολιτείας του Παντελή Πρεβελάκη (Βαρκελώνη 1999), καθώς και το έργο του Kύπριου συγγραφέα Γιώργου Φιλίππου Πιερίδη Τετραλογία των Καιρών: Ιστορίες της Κύπρου (Λέριδα 2005). Τέλος, έχει μεταφράσει στα καστιλλιάνικα μια συλλογή ελληνικών δημοτικών τραγουδιών επικού χαρακτήρα, με τίτλο Ανθολογία ελληνικών ακριτικών τραγουδιών (Cancionero griego de frontera, Mαδρίτη 2004), kαι στα καταλανικά οι Επαναλήψεις, του Γίαννη Ρίτσου (Girona: Edicions de la Ela Geminada, 2016).

Τα τελευταία βιβλια του είναι: Els catalans a Grècia: Castells i torres a la terra dels déus (Εκδ. Base Història, Βαρκελώνη, 2013), που πρόκειται να εκδοθεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ηρόδοτος, Ο Κάρλες Ρίμπα και η νεοελληνική λογοτεχνία: Η Ελλάδα ως παράδειγμα εθνικής αναγέννησης στην Καταλονία (Αθήνα: Εκάτη, 2015), μια καινούρια έκδοση των ποιημάτων του Καβάφη από τον Καταλανό ποιητή Carles Riba (Konstandinos P. Kavafis, Poemes, Figueres: Edicions Cal·lígraf, 2016), Στις εσχατιές της θάλασσας: Ισπανοελληνικές λαογραφικές συγκριτικές μελέτες (Αθήνα: Εκδ. Ηρόδοτος, 2017), Josep Sebastià Pons, Poesia catalana completa (Girona: Edicions de la Ela Geminada, 2019) και μαζί με Νίκο Πρατσίνη, Κάρλες Ρίμπα, Ελεγείες της Μπιερβίλλ (Αθήνα: Εκδ. Printa-Roes, 2019).


Διεύθυνση: 

Eusebi Ayensa Prat

Carrer Masmueca, 23, 17469 Riumors (CATALUNYA -ESPANYA)

Τηλέφωνο: 0034-636556232


Έτος γέννησης:  2/3/1967
Τόπος γέννησης:  ΦΙΓΚΕΡΑΣ- ΙΣΠΑΝΙΑ
Τίτλος αποσπάσματος:  Η Ελλάδα σώζει (έναν φιλέλληνα) ή πώς γεννήθηκε το σημαντικότερο ποιητικό έργο της καταλανικής λογοτεχνίας του εικοστού αιώνα
Κείμενο αποσπάσματος: 

Προδημοσίευση από την έκδοση στα ελληνικά των Ελεγειών της Μπιερβίλ, του Κάρλες Ρίμπα, σε μετάφραση Εουζέμπι Αγιένσα και Νίκου Πρατσίνη, από τις εκδόσεις ΡΟΕΣ, Αθήνα, Δεκέμβριος 2019, και παρουσίαση του έργου και του ποιητή.

 

Οι Ελεγείες της Μπιερβίλ, του Κάρλες Ρίμπα, κατά την ομόφωνη σχεδόν άποψη της κριτικής, αποτελούν το σημαντικότερο ποιητικό έργο της καταλανικής λογοτεχνίας του εικοστού αιώνα και ένα από τα σημαντικότερα της ευρωπαϊκής. Μεταφρασμένο στα καστιλιάνικα (ισπανικά), τα γερμανικά, τα αγγλικά και τα ιταλικά, στα μέσα του περασμένου αιώνα, ξεκίνησε να το μεταφράζει και στη γλώσσα μας η Ιουλία Ιατρίδη, μεταφράστρια πολλών κλασικών της ισπανικής λογοτεχνίας, παλαιοτέρων και πλέον σύγχρονων, φίλη και αλληλογράφος του Carles Riba (Κάρλες Ρίμπα). Την παλαιά αυτή μετάφραση της εμβληματικής δεύτερης ελεγείας δημοσίευσε ο Άγις Θέρος σε μια ανθολογία του. Πολύ σύντομα θα κυκλοφορεί και η πλήρης μετάφρασή τους στα ελληνικά από τους υπογράφοντες το κείμενο, από τις εκδόσεις ΡΟΕΣ.

Ο Κάρλες Ρίμπα δεν είναι γνωστός στη χώρα μας, αν και θα έπρεπε, καθότι είναι ο πρώτος μεταφραστής ποιημάτων του καβαφικού κανόνα –66 ποιημάτων συγκεκριμένα– σε επίσημη γλώσσα της Ισπανίας, της καταλανικής. Ας δούμε λοιπόν ποιος είναι ο Κάρλες Ρίμπα, τιι είναι οι Ελεγείες της Μπιερβίλ και ποια είναι η σχέση έργου και δημιουργού με την Ελλάδα;

Ο Carles Riba (1893-1959) γεννήθηκε και πέθανε στη Βαρκελώνη. Κλασικός φιλόλογος κατά βάση, με σπουδές στη Γερμανία, εργάσθηκε στην έδρα των αρχαίων ελληνικών στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, ως λεξικογράφος στο Γενικό Λεξικό της Καταλανικής, ως λογοτεχνικός κριτικός, και ως μεταφραστής. Παράλληλα, διακρίθηκε ως ποιητής ήδη από το πρώτο του έργο, με τον τίτλο Estances [Στροφές] (1919) και δεν έπαψε ποτέ να γράφει ποίηση στα καταλανικά. Εξαιρετικός μεταφραστής στα καταλανικά από νεκρές και ζωντανές γλώσσες: αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά, λατινικά, εβραϊκά, αρχαία ελληνικά και νέα ελληνικά. Ως μεταφραστής «σύστησε» στους ομόγλωσσούς τους μεγάλες μορφές από τον δυτικό κανόνα: Κάφκα, Χαίλντεριν, Πόε, Ρίλκε κά, πάντα συγγραφείς που θαύμαζε και αγαπούσε. Σε ό,τι αφορά τα αρχαία ελληνικά, είναι γνωστός από τις μεταφράσεις έργων του Αισχύλου, του Σοφοκλή, του Ευριπίδη, του Πλουτάρχου, του Ξενοφώντα και, κυρίως, από την εμβληματική μετάφρασή του της ομηρικής Οδύσσειας, σε μια ποιητικότατη αλλά και πολύ πιστή απόδοση, άθλο που θα επαναλάμβανε αργότερα και μεταφράζοντας Καβάφη. Σημαίνων και προβεβλημένος καταλανιστής —επί του πολιτιστικού κυρίως, αλλά όχι αποκλειστικά— συντάχθηκε ανοιχτά με τη Δεύτερη Ισπανική Δημοκρατία και, μετά την ήττα της στον Ισπανικό Εμφύλιο, αναγκάσθηκε να αυτοεξοριστεί στην Γαλλία κατά τα πρώτα και αμείλικτα χρόνια (1939-1943) του συγκεντρωτικού, μονολιθικού της φρανκικής δικτατορίας της «Μίας και Μεγάλης Ισπανίας», το οποίο δεν εννοούσε να αφήσει χώρο στο «άλλο», το καταλανικό εν προκειμένω.

Το 1927 ο Κάρλες Ρίμπα, με τη σύζυγό του Κλεμεντίνα Αρδερίου, επίσης ποιήτρια, είχε πραγματοποιήσει ένα όνειρο ζωής: δυο μήνες ταξίδι στην Ελλάδα. Χάρη στην αλληλογραφία του, γνωρίζουμε πως το ζεύγος επισκέφθηκε πολλά μέρη: Αθήνα, Ελευσίνα, Σούνιο, Δελφούς, Μυκήνες, Ναύπλιο, Σπάρτη, Πύργο, Ολυμπία, Σαντορίνη, Ιθάκη κλπ. Νέος ακόμη, και αθεράπευτα αρχαιόπληκτος, δεν ενδιαφέρθηκε καθόλου για τη σύγχρονη Ελλάδα και τον πολιτισμό της· ακόμη και το τοπίο το έβλεπε κάπως ως θεατρικό σκηνικό για τα όσα είχε διαβάσει και θαυμάσει στους Έλληνες κλασικούς. Τους κατοίκους της χώρας, στη μία και μοναδική φορά που τους μνημονεύει στην αλληλογραφία του, τους περιγράφει ως «ελληνάκους, εξαθλιωμένους, διάσπαρτους, αδαείς, γελοία εθνικιστές». 

            Έχει ο καιρός γυρίσματα. Εξόριστος στη Γαλλία, με διαψευσμένες ελπίδες και κλονισμένες βεβαιότητες, βρέθηκε κοντά στα όρια της απόγνωσης. Άνθρωπος αγνός και ίσως κάπως μονοκόμματος, είχε μέχρι τότε την τύχη να κινείται στο ανοιχτό και λαμπερό πνευματικό κλίμα των κύκλων της καταλανικής διανόησης, σε καθεστώς αστικών ελευθεριών. Τώρα ήταν μακριά από αυτόν τον «κόσμο του», ο οποίος επιβίωνε λαθρόβιος στο ημίφως, ασφυκτιώντας στην παρανομία, καθότι το καθεστώς είχε απαγορεύσει αρχικά ακόμη και τη δημόσια χρήση της καταλανικής. Κάποιοι ομοϊδεάτες και φίλοι τον είχαν διαψεύσει και είχαν γίνει μέχρι και υψηλά ιστάμενοι του φρανκικού καθεστώτος, όπως ο Eugeni d’Ors. Η Καθολική Εκκλησία είχε συνταχθεί ανοιχτά με το καθεστώς. Συντηρητικός καθολικός λόγω ανατροφής, αν και ποτέ ακραίος εξ ιδιοσυγκρασίας, ο ποιητής μάλλον δεν είχε βιώσει μέχρι τότε επαρκώς την εσωτερική αναζήτηση. Ένιωθε πως ακόμα και ο Θεός τον είχε λησμονήσει. Σανίδα σωτηρίας του στάθηκαν η μεγάλη του αγάπη: η κλασική παιδεία που λάτρευε και γνώριζε εις βάθος, συνυφαινόμενη με αναμνήσεις από εκείνο το ταξίδι του στην Ελλάδα. Λειτούργησαν από κοινού ως «φώτιση», βοηθώντας τον να βγει από τη «σκοτεινή νύχτα της ψυχής».

Η Αρχαία Ελλάδα στην Καταλωνία της νιότης του είχε ιδιαίτερη βαρύτητα και ήταν… του συρμού! Η παλιγγενεσία του καταλανικού πολιτισμού τον δέκατο ένατο αιώνα, μέσα από το ρομαντικό κίνημα της Renaixença [Αναγέννηση] αρχικά, και το σχετικά μοντερνιστικό Noucentisme στο γύρισμα του αιώνα, αναζητούσε την καταλανική ταυτότητα και τον καταγωγικό μύθο της Καταλωνίας στη φωτεινή και επιτρεπτική Μεσόγειο, μακριά από το σκοτεινό, συντηρητικό βησιγοτθικό Τολέδο της Καστίλλης. Σε αυτό συνέβαλλε και η εντυπωσιακή ανακάλυψη/ανασκαφή, στις αρχές του εικοστού αιώνα, της ακμάζουσας ελληνικής αποικίας του Εμπορίου, που είχαν ιδρύσει Φωκαείς από τη Μασσαλία, τον 6ο π.Χ, αιώνα, στη σημερινή πόλη Εμπούριες, στις ακτές της Β. Καταλωνία. Τα διαβάσματα, οι μεταφράσεις και η ενασχόληση μιας ζωής με την Αρχαία Ελλάδα οδηγούσε τον εξόριστο ποιητή νοερά στην απαγορευμένη γι’ αυτόν πατρίδα. Στο βασανιστικό αυτό εσωτερικό ταξίδι αυτογνωσίας, η αγαπητική του γνώση για τον αρχαιοελληνικό κόσμο σε όλες του τις εκδηλώσεις (ιστορία, φιλοσοφία, καλές τέχνες, λογοτεχνία) συνταιριάστηκε, αρμονικά όσο και γοητευτικά απροσδόκητα, με παλαιά βιώματα από το νεανικό ταξίδι του σε τόπους ελληνικούς, με την αγαπημένη του Κλεμεντίνα. Έτσι προέκυψαν οι Ελεγείες της Μπιερβίλ στα χρόνια της εξορίας, συνδυάζοντας το λυρισμό κάποιων ολοζώντανων εικόνων του ταξιδιού στην Ελλάδα, μεταμορφωμένων δημιουργικά από τη φαντασία που χαρίζει η απόσταση στο χώρο και το χρόνο, με το βαθύ στοχασμό και τα πυκνά νοήματα. Ως παράπλευρο αποτέλεσμα –πολύ εντυπωσιακό για όποιον διαβάσει προσεχτικά τις Ελεγείες– οι ιδέες του συγγραφέα άλλαξαν σταδιακά όσο και ριζικά: o άκαμπτος καθολικισμός της επίσημης εκκλησίας άρχισε να μεταμορφώνεται σε έναν χριστιανισμό πιο εσωτερικό και πιο βαθύ –ακόμη και υπαρξιστικό– χριστιανισμό, με μια πίστη πιο απλή και «λαϊκή», πιο απτή, πιο συγκινητική, μέχρι και αφελή, πιο κοντά στα ανθρώπινα. Μπολιασμένο εμφανώς με πολλά στοιχεία ορφισμού. Ο έρωτας, σαρκικός και πνευματικός, άρχισε να λαμβάνει για τον ποιητή άλλες διαστάσεις. Και ο θάνατος επίσης. Ο λόγιος του σπουδαστηρίου και των κύκλων διανοουμένων έδινε σιγά-σιγά τη θέση του στο συνειδητοποιημένο και πιο ενεργό δημοκρατικό πολίτη, κατά τα αθηναϊκά ιδεώδη. Μέχρι, επιτέλους, να μπορέσει να γράψει ο συγγραφέας στον ακροτελεύτιο στίχο της ενδέκατης ελεγείας:  «άνθρωπος εν μέσω των ανθρώπων εγώ, θεός ενάντια της θεούς ο Θεός μου!». Ο Ρίμπα είχε γίνει, εκ των πραγμάτων, πιο ταπεινός, αναζητώντας πλέον δύναμη εσωτερικά και σε μια προσωπική σχέση με το θείο. Βέβαια, όλα τα ακραιφνώς ελληνικά στοιχεία, ορφικά ή μη, τα οποία χαρακτηρίζουν αυτές της ελεγείες, εμπνευσμένες –ακόμη και από τεχνική άποψη– από της αρχαίες ελληνικές και λατινικές, μπολιάζονται με τη γερμανική ποίηση του Ρίλκε (Ελεγείες του Ντουίνο) και του Χαίλντερλιν, -της αγάπης του οι Γερμανοί Ρομαντικοί! Έτσι, οι ελεγείες του Καταλανού ποιητή κερδίζουν μια τιμητική θέση στη λογοτεχνία της ευρωπαϊκής νεωτερικότητας.                                                                                  

Η Ελλάδα είχε «σώσει» τον άνθρωπο και είχε αναδείξει τον ποιητή.

Ο συγγραφέας επέστρεψε το 1943 στη Βαρκελώνη πιο έτοιμος να αγωνιστεί για της ελευθερίες που είχε καταλύσει το τυραννικό καθεστώς. Τον περίμενε η –παράνομη– έκδοση των Ελεγειών από της φίλους, της οποίας της έστελνε από την εξορία.  Γλυκός καρπός της αναγνώρισης της οδύνης και της αγάπης που αποπνέουν, της περίτεχνης ομορφιάς και του λεπταίσθητου στοχασμού που συνδυάζουν, της παραμυθητικής διεξόδου που προσφέρουν.

Το δώρο θέλει αντίδωρο

Η τύχη το θέλησε να γνωριστούν ο ελληνιστής Κάρλες Ρίμπα με την Ελληνίδα ισπανίστρια Ιουλία Ιατρίδη, στα μέσα της δεκαετίας του ’50. Η Ιουλία Ιατρίδη άρχισε να το συμβουλεύεται για τις μεταφράσεις από τα ισπανικά. Εξ αποστάσεως, δι’αλληλογραφίας. Ο Κάρλες Ρίμπα, κάποια στιγμή, της ζήτησε να του προτείνει σημαντικούς νεοέλληνες συγγραφείς για να διαβάσει και, γιατί όχι, με τη βοήθειά της να μεταφράσει[1]. Ο «μεταμορφωμένος» Ρίμπα ενδιαφερόταν για τη νεώτερη Ελλάδα που είχε καταφρονήσει στα νιάτα του. Η Ιατρίδη πρότεινε Καβάφη, Καζαντζάκη, Σεφέρη και δημοτική ποίηση. Ο Κάρλες Ρίμπα ενθουσιάζεται με τον Καβάφη, τον μεγάλο «Άλλο» γι’ αυτόν, ρίχνεται στη μετάφραση και, αργότερα, γράφει σε επιστολή του, της 24/2/1958 στην Ιατρίδη: «με ενδιαφέρει η περίπτωση. Όχι μόνον οι στίχοι, αλλά και ο δημιουργός, στη ζωή του και στο περιβάλλον απ’ το οποίο άνθησε η σπάνια, ηρωική του αδιαλλαξία». Το 1959 ξαναπηγαίνει στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, για πρώτη φορά μετά την επάνοδό του στην Καταλωνία. Είχε ρίξει μαύρη πέτρα το 1939. Πάει διστακτικά για να διαβάσει μερικά ποιήματα του Καβάφη και να δει την απήχησή τους. Οι φοιτητές στην ασφυκτικά γεμάτη αίθουσα ενθουσιάστηκαν, η δημόσια ανάγνωση της καβαφικής ποίησης βιώθηκε απροκάλυπτα σα μια ανάσα ζωής και ελευθερίας –σχεδόν μια πράξη αντίσταση– μέσα στην τυραννία. Ο ενθουσιασμός του Κάρλες Ρίμπα ήταν ανάλογος: η ποίηση είχε κάνει το θαύμα της.

Το 1962, τρία χρόνια μετά το θάνατο του ποιητή, έχουμε την πρώτη έκδοση σε επίσημη γλώσσα της Ισπανίας, τα καταλανικά, 66 κανονικών ποιημάτων του Αλεξανδρινού[2] στις εκδόσεις TEIDE με πρόλογο του κριτικού λογοτεχνίας και φίλο του Joan Triadú (Τζουάν Τριαδού). Ο Κάρλες Ρίμπα είχε ανοίξει το δρόμο για την πρόσληψη της καβαφικής ποίησης σε μια χώρα όπου μέχρι σήμερα το ενδιαφέρον για τον Καβάφη δεν παύει να αυξάνεται, ενώ οι μεταφράσεις του σε όλες τις επίσημες γλώσσες της χώρας (καστιλιάνικα, καταλανικά, βασκικά, γαλικιανά) πολλαπλασιάζονται γοργά.

Ο Καταλανός ποιητής είχε ξεπληρώσει το χρέος του στην Ελλάδα.

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το γεγονός ότι η πρόσληψη του Καβάφη στην Καταλονία (αλλά και στην Ισπανία εν γένει) σημαδεύτηκε από ένα υπόρρητα πολιτικό στοιχείο σε ό,τι αφορά το ιστορικό υπόβαθρό της, την τολμηρή, τότε, θεματολογία της και τις ερμηνείες της. Ξεκινώντας από τον ενθουσιασμό του Κάρλες Ρίμπα αλλά και από την πρώτη αυτή δημόσια ανάγνωση των μεταφρασμένων ποιημάτων, που αναφέραμε. Μάλιστα, μια πολύ ελεύθερη διασκευή της μετάφρασης της Ιθάκης από τον Ρίμπα, μελοποιήθηκε, με τον τίτλο Ταξίδι στην Ιθάκη, από τον τραγουδοποιό Lluis Llach, το 1975, και έγινε πλατιά γνωστό και δημοφιλές ως αντιστασιακό τραγούδι-ύμνος της «ισπανικής μεταπολίτευσης», ως μια αλληγορία του ταξιδιού προς την ελευθερία, τη δημοκρατία και ό,τι άλλο βάνει ο νους του καταπιεσμένου που εξεγείρεται.

Εουζέμπι Αγιένσα και Νίκος Πρατσίνης

[1] Σε σχέση με το ενδιαφέρον του Ρίμπα, στα τέλη της ζωής του, για τη νεοελληνική λογοτεχνία, που ενισχύθηκε χάρη στην αλληλογραφία του με την Ιουλία Ιατρίδη, συγγραφέα και μεταφράστρια ισπανικών, παραπέμπουμε στο βιβλίο: Ε. Αγιένσα, Ο Κάρλες Ρίμπα και η νεοελληνική λογοτεχνία. Η Ελλάδα ως παράδειγμα εθνικής αναγέννησης στην Καταλονία. Αθήνα: Εκάτη, 2015,  σελ. 33-170.

[2] Η πρώτη μετάφραση 25 ποιημάτων του Καβάφη στα ισπανικά (καστιλιάνικα), αυτή των Εlena Vidal και Ángel Valente Caffarena León, έμελλε να εκδοθεί το 1964 στη Μάλαγα.


Διακρίσεις: 

Από το 2006 διατελεί αντεπιστέλλον μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας Καλών Γραμμάτων της Βαρκελώνης, από το 2016 της Ακαδημίας Αθηνών, στο κλάδο Μεταβυζαντινής και Νεοελληνικής Γραμματείας, στην Τάξη των Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών, και από το 2019 της Εταιρείας Συγγραφέων. Το 2006 τού απονεμήθηκε από τη Διεθνή Ένωση Γενεαλογίας και Εραλδικής το διεθνές βραβείο Delenda, για το σύνολο του επιστημονικού του έργου σχετικά με τη μεσαιωνική και τη νεώτερη Ελλάδα, και το 2011 το βραβείο δοκιμίου Josep Vallverdú για το βιβλίο του Una nova llum: Carles Riba i la literatura grega moderna. Το 2007 έλαβε επίσης το βραβείο μετάφρασης ποίησης Jordi Domènech για τις μεταφράσεις του στα καταλανικά των Ατελών ποιημάτων του Καβάφη στα καταλανικά.


E-mail:  eayensa@xtec.cat