Συνέντευξη του Προέδρου της Ε.Σ. Γιώργου Χουλιάρα στη Γιούλη Τσακάλου, Athens Voice, 11.3.2020

Κύριε Χουλιάρα, οφείλω να ομολογήσω ότι, όταν άνοιξα να ενημερωθώ από το διαδίκτυο για σας, έμεινα άφωνη. Αλήθεια, πώς τα προλαβαίνει όλα, σκέφτηκα. Επιτρέψτε μου να θέσω ερωτήσεις που θέλω να σας κάνω εδώ και καιρό και, πιστέψτε με, δεν είμαι μόνο εγώ. Κύριε Χουλιάρα, ποιο ρόλο παίζει η Εταιρεία Συγγραφέων στην ελληνική λογοτεχνία και ειδικά σε μια εποχή κρίσης;

Τον ρόλο μιας συλλογικής συνείδησης, καθώς η προάσπιση της ελευθερίας του λόγου και της έκφρασης και των ηθικών και πνευματικών δικαιωμάτων των συγγραφέων συνιστά θεμελιώδη σκοπό της ίδρυσής της το 1981, με επίτιμο πρόεδρο τον Οδυσσέα Ελύτη. Κάθε φορά πρόκειται για σύνθεση. Κάθε συγγραφέας έχει τη δική του άποψη και οι απόψεις μπορεί να μη συμπίπτουν. Σωματείο μη κερδοσκοπικό και μείζων φορέας ποιητών, πεζογράφων, δοκιμιογράφων, μεταφραστών, κριτικών και άλλων ανθρώπων του λόγου που γράφουν στα ελληνικά, με αντεπιστέλλοντα και επίτιμα μέλη που είναι διακεκριμένοι νεοελληνιστές και επιφανείς ξένοι συγγραφείς, η Εταιρεία επιδιώκει την προαγωγή και εκπροσώπηση στο εξωτερικό της ελληνικής λογοτεχνίας και γλώσσας και την αλληλεγγύη προς συγγραφείς. Διοργανώνει πολιτιστικές εκδηλώσεις εθνικής και διεθνούς εμβέλειας, απονέμει τέσσερα βραβεία σε αναγνωρισμένους και πρωτοεμφανιζόμενους Έλληνες ή ξένους συγγραφείς που προάγουν τα ελληνικά γράμματα και τον πολιτισμό και έχει ενεργό εκδοτική δράση, που περιλαμβάνει ετήσιο Ημερολόγιο με πρωτότυπα κείμενα μελών της. «Λογοτεχνία & Επανάσταση (1821-2021)» είναι το θέμα του Ημερολογίου 2020 της Εταιρείας Συγγραφέων. Μετά από πρόταση της Εταιρείας καθιερώθηκε διεθνώς από την UNESCO η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης. Για να μην αναφερθώ σε εν ζωή μέλη, εκλιπόντα μέλη της περιλαμβάνουν την Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, τον Μανόλη Αναγνωστάκη, τον Νάνο Βαλαωρίτη, τον Γιάννη Βαρβέρη, τον Γιάννη Δάλλα, την Κική Δημουλά, τον Νίκο Εγγονόπουλο, τον Ουμπέρτο Έκο, τον Μάνο Ελευθερίου, τον Παύλο Ζάννα, την Άλκη Ζέη, τον Αλέξανδρο Κοτζιά, τον Μένη Κουμανταρέα, τον Ζακ Λακαριέρ, τον Τάσο Λειβαδίτη, τον Δημήτρη Μαρωνίτη, τον Αντώνη Σαμαράκη, τη Διδώ Σωτηρίου, τον Σέιμους Χίνι και πολλούς άλλους.

Ποιες είναι οι προοπτικές και τι προσόντα πρέπει να έχει ένας συγγραφέας για να γίνει μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων; Ποιος αποφασίζει για αυτό;

Βασική προϋπόθεση για να εκλεγεί κάποιος μέλος αποτελεί έργο αναγνωρισμένης από την κριτική λογοτεχνικής αξίας. Υποψήφιοι για μέλη πρέπει να προταθούν από επτά ήδη μέλη της Εταιρείας και να υπερψηφισθούν με αυξημένη πλειοψηφία από την ετήσια Γενική Συνέλευση σε μυστική ψηφοφορία. Η Εταιρεία Συγγραφέων δεν είναι ένας σύλλογος στον οποίο εγγράφονται μέλη ούτε αποφασίζει κάποια επιτροπή ή το Διοικητικό Συμβούλιο. Αποφασίζουν οι ομότεχνοι. Η διαδικασία αυτή αξιολόγησης από ομότιμους (peer review, όπως λέγεται διεθνώς) είναι ο τρόπος με τον οποίο ακαδημαϊκοί φορείς επιλέγουν μέλη τους και επιστημονικά περιοδικά αποφασίζουν ποια άρθρα θα δημοσιευτούν. Οι προοπτικές είναι δύσκολες, επομένως, καθώς πρέπει να συγκεντρωθεί ο απαιτούμενος αριθμός ψήφων σε μυστική ψηφοφορία. Κάποιοι γίνονται μέλη μετά από επανειλημμένες προσπάθειες, έχοντας μεσολαβήσει επιπλέον δημοσιεύσεις που δικαιολογούν εκ νέου υποψηφιότητα.

Κατηγορούν την Εταιρία Συγγραφέων ότι είναι πολύ αυστηρή και γι’ αυτό κάθε χρόνο μπαίνουν ελάχιστοι από τους υποψήφιους…

Δίκιο μπορεί να έχουν περισσότερες από μία πλευρά. Όσο δημοκρατική και αδιάβλητη και αν είναι, καμία διαδικασία δεν αποφεύγει αστοχίες. Κάποιοι υποψήφιοι δεν είναι επαρκώς γνωστοί, αν και καταβάλλεται κάθε προσπάθεια να ενημερωθούν τα μέλη, ενώ βιβλία των υποψηφίων είναι στη διάθεση των μελών στα γραφεία της Εταιρείας. Κάποιοι διστάζουν να θέσουν υποψηφιότητα και κανείς δεν πρέπει να τους κατηγορεί, όσο και αν στην Ελλάδα έχουμε εύκολες τις κατηγορίες. Εντός της Εταιρείας υπάρχει συζήτηση σχετικά με τη διαδικασία, χωρίς όμως να διαμορφώνεται συναίνεση που θα στήριζε αναθεώρηση καταστατικού. Είναι κρίμα να είναι τόσο δύσκολο αξιόλογοι και νεότεροι συγγραφείς να εκλεγούν μέλη της. Λύση όμως δεν συνιστούν οι εκπτώσεις στα κριτήρια. Παρά τη φθορά των θεσμών που γενικά παρατηρείται, γεγονός παραμένει ότι πολλοί θέλουν να γίνουν μέλη της Εταιρείας Συγγραφέων, καθώς συσπειρώνει πλειονότητα διακεκριμένων συγγραφέων σύμφωνα με προφανή κριτήρια (κριτική αναγνώριση, βραβεία, αναγνωρισιμότητα στο εξωτερικό κ.λπ.). Γίνεται αντιληπτή η εύλογη πικρία όσων οι υποψηφιότητες δεν υπερψηφίζονται από τη Γενική Συνέλευση. Είναι λυπηρές οι περιπτώσεις ατόμων που το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας οδηγεί σε ανακρίβειες ή και σε εμπάθεια.

Έχω την αίσθηση ότι έχουν αποκλειστεί εξ ορισμού συγγραφείς που θεωρούνται ότι γράφουν εύπεπτη λογοτεχνία, που όμως είναι ιδιαίτερα αγαπητοί και πουλάνε χιλιάδες βιβλία. Ισχύει; 

Ο αποκλεισμός, όπως λέτε, είναι η άλλη πλευρά της έλλειψης κριτικής αναγνώρισης. Σε έναν κατάλογο με καλά ελληνικά κρασιά, θα βάζατε κρασί που αγοράζουμε χύμα, όσο ευπώλητο ή αγαπητό και αν είναι; Χωρίς σταθερή ποιότητα, το καλό χύμα κρασί αποτελεί την εξαίρεση, όχι τον κανόνα. Έχω φάει σε μαγειρεία πολύ καλύτερα από όσο σε κάποια δήθεν εστιατόρια. Αυτή η εμπειρία δεν αναιρεί αξιολογήσεις εστιατορίων, παρά το γεγονός ότι η σύγχρονη κριτική δεν αποδέχεται αυτόματες διακρίσεις μεταξύ «υψηλού», υποτίθεται, και «χαμηλού» πολιτισμού. Αν ό,τι ονομάζεται σπιτικό φαγητό ισοδυναμούσε γευστικά με τις συναισθηματικές συνδηλώσεις του, δεν θα υπήρχαν εστιατόρια και ας μην είχε κανείς χρόνο να μαγειρέψει. Εξαιρετικές ταινίες του Χόλυγουντ βραβεύονται στις Κάννες χωρίς οι ακτές του Ειρηνικού να ταυτίζονται με τις ακτές της Μεσογείου.

Υπάρχει ανάγκη και δυνατότητα ενός Λογοτεχνικού Επιμελητηρίου, όπως για παράδειγμα υπάρχει το Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών ή το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών, που είναι συνδικαλιστικά σωματεία και τα μέλη τους εκλέγονται λόγω ιδιότητας και όχι με κάπως ασαφή ποιοτικά κριτήρια;

Θετική θα ήταν οποιαδήποτε πρωτοβουλία στηρίζει τους συγγραφείς στην Ελλάδα. Στο εξωτερικό υπάρχουν αντίστοιχες επαγγελματικές ενώσεις, που δεν περιορίζονται σε συγγραφείς λογοτεχνίας. Τα μέλη δεν εκλέγονται, αλλά εγγράφονται βάσει κάποιων κριτηρίων, όπως ο αριθμός βιβλίων που έχουν εκδώσει. Για συγγραφείς που εγγράφονται σε επαγγελματικές ενώσεις, κριτήριο δεν αποτελεί η κριτική αποτίμηση του έργου τους. Το ερώτημα παραμένει αν θα βρεθούν άτομα να αναλάβουν  πρωτοβουλίες που δεν θα εκπέσουν σε παραγωγή ανακοινώσεων. Σε σχέση με ποιοτικά κριτήρια, δεν νομίζω ότι πρόκειται για έλλειψη σαφήνειας, αλλά για το πόσο πολύπλοκο είναι να διατυπωθούν. Τα λογοτεχνικά κείμενα κρίνονται από όσους έχουν μάθει να διαβάζουν. Ο κριτικός αναγνώστης λειτουργεί όπως ένας γευσιγνώστης ή εκείνος που έχει «μάτι» και, κατά κανόνα, αν και όχι χωρίς λάθη, μπορεί να εκτιμήσει την αξία ενός πίνακα, που δεν απορρέει από το γεγονός ότι απλώς έχει ζωγραφιστεί.

Γιατί πάντα λειτουργούμε χωρισμένοι σε δύο στρατόπεδα;

Σας βρίσκω πολύ αισιόδοξη. Μόνο δύο στρατόπεδα; Στην Ελλάδα φοβάμαι ότι παραμένει ενεργό το σύνδρομο της κατσίκας του γείτονα. Όχι αρκετά ικανοποιημένοι με τη ζωή τους, οι άνθρωποι νιώθουν την ανάγκη να ασχολούνται με τη ζωή των άλλων. Λίγα σπίτια, κακό χωριό, έλεγαν οι παλιοί. Μπορεί να υπάρχουν πολλά σπίτια τώρα, ιδίως στην Αθήνα, αλλά παραμένουν πρόσφατες οι μαζικές μετακινήσεις στις πόλεις. Η πίεση να βγάλει ο ένας το μάτι του άλλου αυξάνεται από την εντύπωση ότι υπάρχουν περισσότεροι συγγραφείς από αναγνώστες. Όπως και αν έχουν τα πράγματα, σε σχέση με την εμφύλια έφεση των Ελλήνων, αξεπέραστος παραμένει ο Θουκυδίδης. Δεν πρόκειται ωστόσο για ελληνική αποκλειστικότητα. Είναι σήμερα Ενωμένες οι Ηνωμένες Πολιτείες; Είναι σήμερα Μεγάλη η Μεγάλη Βρετανία;

https://www.athensvoice.gr/culture/book/628657_giorgos-hoyliaras-i-zoi-paramenei-allothi-kai-i-tehni-dikaiologia



 
 

Επιστροφή
ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ : Καισαρίδης, Κοκκινάκη, Κολοτούρου, Κολλιάκου, Κοσμόπουλος
“ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΠΟΙΗΣΗΣ/ Το 1821 στην ελληνική ποίηση”, ανθολογία του Ηλία Γκρή
© Copyright 2015 Εταιρεία Συγγραφέων - Κοδριγκτώνος 8. 11257 Αθήνα. Τηλ.: 210.8231890, Fax: 210.8232543